اجتہاد متقدمین و متاٗخرین فقہاء کا نقطہء نظر اور عصری تصورات کا جائزہ

  • Nabeela Falak UOL sargodha Campus
Keywords: Ijtihad, concepts, traditional, modern, contemporary, evaluation.

Abstract

In the present day, Muslim has been polarized in to two groups, traditional lists and modernists. Both, having their own ideology, are absolutely refuting each other in the basic concept of Islam. In this research   paper, the research question is that is either ijtihad  said to the modification , amendment and addition to Quran and Sunnah or pursuing Shariah ruling from the depth  and the vastness of Quran and Sunnah.? Traditionalists point of view is that Whenever any new issue is raised about which there is no any clear solution or ruling present in the Shariah , then to derive the solution from the depth and Vastness of  Quran and Sunnah is called ijtihad . Whereas   according to modernists, ijtihad means addition, amendments, modification and reformation of Islamic Shariah. In this article meaning of ijtihad is describe according to the traditional Fuqha and the fuqha came terminally  after them along with the contemporary concepts.an analysis is given at the end and tried to give the real and original concept of ijtihad.

References

1. ماوردی، ابو الحسن، ادب القاضی،تحقیق:محی ہلال السرحان، بغداد:مطبعۃ الارشاد ، ۱۹۷۱ ء ۱ :۴۹۰
2. الغزالی،ابو حامد ، المستصفیٰ من علم الاصول، کراچی: ادارۃ القرآن و علوم الاسلامیہ ،۱۹۸۷ ص:۱ /۱۰۱
3. آمدی،سیف الدین ، الاحکام فی اصول الاحکام، لبنان :دارالکتب العلمیہ بیروت ،۲۰۰۵ء ، ج:۲، ص:۳۹۶
4. الشاطبیؒ،ابی اسحاق ، الموافقات فی اصول الشریعۃ ، المطیعہ رحمانیہ س۔ن،ج:۴، ص: ۸۹
5. شاہ ولی اللہ، عقد الجید فی الاحکام الاجتہاد و التقلید (مترجم ڈاکٹر محمد میاں صدیقی)، اسلام آباد: شریعہ اکیڈمی بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، ۲۰۰۰ء ص:۴۴
6. عبد الکریم زیدان ، الوجیز فی اصول الفقہ، لبنان:موسسۃ الرسالۃ، بیروت ،۲۰۰۳ء، ص:۴۰۱ ۔
7. محمد ابو زہرہ، اصول الفقہ، قاہرہ:دارالفکر العربی ، س۔ن، ص:۳۵۶۔
8. الوہاب خلاف، علم اصول فقہ، مصر:دارالحدیث قاہرہ، ۲۰۰۳، ص:۲۴۹۔
9. وھبہ زحیلی، اصول الفقہ الاسلامی، ایران:داراحسان طہران، ۱۹۹۸، ج:۲، ص: ۱۰۳۹۔
10. علی حسب اللہ، اصول التشریع الاسلامی،مصر: دارالمعارف، ۱۹۵۹ء ص:۶۷
11. شاطبیؒ، الموافقات،ج:۳،ص:۲۲
12. ایضا
13. ایضا،ج:۴،ص:۶
14. سلیم رستم باز، شرح المجلة، بیروت:دارالکتب العملیہ، س ن، ص ۹- ۶۱
15. Ahmad Hassan, the Doctorine of Ijma in Islam, Islambabad, Islamic Research, 1978. P: 244-25
16. Muhammad Iqbal,the Reconstruction of Religious thought in Islam, Hafeez press Lahore 1977, P:148.
17. جاوید اقبال، ڈاکٹر، اجتہاد کیا ہے ؟کون کر سکتا ہے ؟ سہ ماہی اجتہاد ، اسلام آباد:اسلامی نظریاتی کونسل ، جون ۲۰۰۷ ء ص:۸۵
18. الفرقان،۲۵ :۴۳
19. غامدی، جاوید احمد ، منظور الحسن، اجتہاد ، ماہنامہ اشراق، المورد، لاہور، جون ۲۰۱۸ ، ص:۲۷، ۲۸
20. Allama Muhammad Iqbal, The Reconstruction of Religious Thoughts in Islam.Institute of Islamic Culture, Club road Lahore, 1999, P:138
21. محمد منور مرزا، علامہ اقبال اور اجتہاد، سہ ماہی، منہاج، اجتہاد نمبر، لاہور:دیال سنگھ لائبریری، ۴۹۹۱ءص ۱۵
22. تحسین فراقی، اقبال چند نئے مباحث، لاہور"خ اقبال اکادمی، ۲۰۰۳ء،ص، ۱۶
23. The Reconstruction of Religious Thoughts the Islam P.139
24. علامہ اقبال، کلیات اقبال، (ضرب کلیم)، لاہور: شیخ غلام علی اینڈ سنز ،۸۹۹۱ءص: ۲۴۱
25. اقبال چند نئے مباحث، ص: ۹۴-۰۵۔
26. محمود احمد غازی، محاضرات فقہ ، لاہور:الفیصل ناشران اردوبازار ، ۲۰۰۸ء ص:۳۳۰-۳۹
27. الطاف احمد اعظمی، خطبہ اجتہاد پر ایک نظر، سہ ماہی اجتہاد، اسلام آباد:اسلامی نظریاتی کونسل ، جون، ۲۰۰۷ ء،ص:۳۰ ،۳۵
28. عبد الغنی ، عبد الخالق، حجیت سنت، اسلام آباد:ادارہ تحقیقات اسلامی، ۱۹۹۷ء، مترجم:محمد رضی الاسلام ندوی ،ص:۱۱۷
29. محمد حنیف ندوی، مسئلہ اجتہاد ،ص ۱۲۲ ،۱۲۳ ، لاہور:ادارہ ثقافت اسلامیہ ، ۱۹۵۲، ص:۱۲۲
30. سنن ابوداود کتاب الأقضیہ ، باب فی قضاء القاضی اذا اخطا حدیث نمبر ۳ /۳۵۸۶، بیروت:دارالحیاء ، س۔ ن
31. مسئلہ اجتہاد ص ۱۲۲ ،۱۲۳ ،
32. النجم ، ۳۵: ۳
33. النساء ۴ :۱۵۵
34. آمدی الاحکام فی اصول الاحکام ۳/ ۳۷۲۔ ۳۷۳
35. حجیت سنت ص:۲۱۱
36. شرح مسلم الثبوت ۲ /۳۶۹،۳۷۰
37. المستصفیٰ من علم الاصول ، غزالی ، ابی حامد محمد بن محمد ،کراچی: ادارہ القرآن و العلوم االسلامیہ، ۱۹۸۷ء: ۱ /۱۱۴-۱۱۳
38. غامدی، جاوید احمد ، منظور الحسن، اجتہاد ، ماہنامہ اشراق، المورد، لاہور، جون ۲۰۱۸ ، ص:۲۷، ۲۸
39. ایضا
40. راشد شاذ، اقبال کا نظریہ اجتہاد ، اسلام آباد:اسلامی نظریاتی کانسل، ستمبر۲۰۰۸ ء :ص،۷۴
41. محمود احمد غازی، محاضرات فقہ ، لاہور:الفیصل ناشران اردوبازار ، ۲۰۰۸ء ص:۳۳۰-۳۳۲
Published
2021-08-06